منطقه ۶ تهران


منطقه ۶ از سویی به لحاظ هندسی به طور تقریبی در مرکزیت جغرافیایی شهر تهران قرار گرفته و از سوی دیگر به لحاظ موقعیت و همجواری با مرکز ثقل قدیمی شهر، تحت تأثیر اقداماتی که پهلوی اول در خصوص توسعه تهران انجام داد و با انتقال و حرکت تدریجی موقعیت مرکز شهر به سمت شمال و شمال غربی، از دهه ۴۰ مرکزیت فضایی ـ فعالیتی پیدا نمود.

مساحت کل منطقه ۶ معادل ۲۱۳۷٫۹ هکتار بوده که حدود ۳ درصد از کل مساحت تهران را شامل می گردد و در میان مناطق ۲۲ گانه به لحاظ وسعت، جایگاه دهم را احراز نموده است. منطقه ۶ در گذر زمان رو به توسعه نهاد و محدوده کنونی که به عنوان یکی از مناطق شهری تهران شناخته شده در سال ۱۳۵۹ به عنوان منطقه ۶ شهرداری تهران نامگذاری گردید. حدود ۳۵ درصد از سطح کل محدوده طرح ترافیک در منطقه شش قرار گرفته است.

این منطقه با جمعیتی بالغ بر ۲۵۱۳۸۴ نفر (۱۳۹۵) و وسعت ۲۱۳۷٫۹ هکتار از چهار جهت غرب، شرق، شمال و جنوب به ترتیب به وسیله بزرگراههای چمران، مدرس، همت و محور انقلاب- آزادی محاط شده است. همچنین منطقه با سطحی معادل ۳ درصد مساحت شهر تهران و ۲٫۹ درصد کل جمعیت آن، در حال حاضر بیش از ۳۰ درصد ساختمان‌های حکومتی – دولتی، نهادها و بانک‌های دولتی و خصوصی و ارگان‌های اصلی کشوری را در خود جای داده است. به عبارت دیگر مغز متفکر حکومتی، سیستم تصمیم‌سازی، مدیریت دولتی و همچنین موتور نظام بازرگانی – اقتصادی نوین تهران در منطقه شش استقرار یافته است. مجموعه عوامل فوق به همراه شبکه دسترسی و حمل و نقل شهری ویژه آن (تنوع سلسله مراتبی شبکه در منطقه از بزرگراههای شهری تا دسترسی محله‌ای)، برای منطقه نوعی مزیت نسبی در تقاضا برای تأمین کاربری‌های رده منطقه‌ای، شهری، ملی و حتی فراملی فراهم آورده است. این امر هم می‌تواند به منزله یک پتانسیل و هم به منزله یک نیروی تهدیدکننده محسوب شود. در نتیجه برنامه‌ریزی‌های آینده برای تغییر کاربری‌ها بایستی بسیار محتاطانه و با محاسبه تأثیرات جانبی این پتانسیل بر پیکره مسکونی، تعادل کاربری‌ها و زندگی شهری منطقه همراه باشد.

منطقه ۶ علاوه بر تقسیمات شش‌گانه نواحی شهری، به واحدهای کوچک‌تری به نام محله تقسیم می‌شود که تعداد این واحدها، در گذشته ۱۸ محله بوده است اما هم اینک این منطقه مطابق با مرزهای مصوب و رسمی به همان ۶ ناحیه (مرزهای نواحی نیز طی دهه ۹۰ در راستای بهبود وضعیت خدمات رسانی با اصلاحاتی همراه شده است) و ۱۴ محله تفکیک و مرزبندی شده است. در تقسیمات درونی مزبور، متوسط مساحت نواحی ۳۵۷ هکتار و متوسط جمعیت آن نیز بطور تقریبی ۳۸۳۳۰ نفر بوده است. در این میان کم جمعیت ترین ناحیه، ناحیه یک و پر جمعیت ترین نیز ناحیه چهار بوده و به لحاظ وسعت نیز، نواحی سه و چهار به ترتیب کوچکترین و بزرگترین بین نواحی بوده اند. به لحاظ مرز بندیهای محله ای نیز مطابق با داده های دریافتی، کوچکترین محله از نظر مساحت، محله نظامی گنجوی و بزرگترین محله نیز محله امیرآباد، کم جمعیت‌ترین محله، محلات دانشگاه تهران و سپس ایرانشهر و پرجمعیت‌ترین محلات به ترتیب محلات یوسف آباد، فاطمی و امیر آباد می باشند. نتایج حاصل از بررسی ساختار محله ای منطقه ۶ نشان می دهد، تضعیف مرزهای محله‌ای در جنوب و مآلا‌ کاهش حس تعلق مکان و شهروندان بوده است که به تدریج اثرات خود را در لایه های بعدی در طول زمان نسبت و گسترش می‌بخشد.

منطقه ۶ دارای شش ناحیه و ۱۴ محله است که نواحی ۳ و ۴ به ترتیب کوچکترین و بزرگترین نواحی هستند. در تقسیم بندی محله ای کوچکترین، محله نظامی گنجوی و بزرگترین محلات امیرآباد و ساعی می باشد. در مرزبندی نواحی و محلات موجود شهری منطقه، عدم انطباق با شبکه های شهری، گسست کالبدی محلات توسط شبکه راههای فرامنطقه ای، عدم وجود انسجام و یکپارچگی اجتماعی- کالبدی- فرهنگی و عدم انطباق مرز محلات یک ناحیه با ناحیه دیگر مشاهده می شود. حاصل موارد فوق منجر به ناکارآمدی سیستم خدمات رسانی، تداخل وظایف نهادهای دست اندرکار و در نهایت افزایش هزینه و کاهش بازدهی سیستم و در نهایت گسست فرهنگی و اجتماعی برخی از محلات شده است

شهردار منطقه شش شهرداری تهران جناب آقای عظیم بابایی است.

تاریخچه

سیر تحول تاریخی منطقه ۶ نشان می دهد دو دروازه از ۱۲ دروازه شهر در عهد ناصری و زمان ایجاد حصار هشت گوش، یعنی دروازه دولت و دروازه یوسف آباد در جنوب منطقه ۶ فعلی تهران قرار داشتند. دروازه دولت در تقاطع خیابان انقلاب و شهید مفتح و دروازه یوسف اباد در تقاطع خیابان انقلاب و حافظ که متاسفانه در گذر زمان از بین رفته اند.

آغاز توسعه منطقه ۶ به لحاظ شهری و ساخت و سازهای مسکونی و تجاری به دوران پهلوی اول باز می گردد. اسناد و مطالعات نشان می دهد منطقه ۶ تا دوران قاجار ناحیه ای خوش آب و هوا در قسمت شمالی شهر تهران بوده است. به عنوان نمونه در دوران قاجار در محدوده منطقه ۶ باغ های بزرگی به نام بهجت آباد، نصرت آباد، باغ فیشر و باغ شاه وجود داشته که هم اینک بسیاری از آنها تنها نامی را به یادگار گذاشته و یا در قالب نام محلات تداعی کننده گذشته نه چندان دور باغات خرم و سرسبز شمال تهران عهد قاجاری و پهلوی اول بودند.

تا اواخر دوره قاجاریه، رشد شهر تهران تا محدوده جنوب منطقه ۶ ادامه یافت. اولین گامهای شکل گیری این منطقه در فاصله سالهای ۲۰-۱۳۱۰ که مترادف با دوران نوسازی و تکوین شهر تهران انگاشته می شود و با تخریب باروهای ناصری در مسیر خندق شمالی تهران با احداث خیابان انقلاب برداشته شده است. لازم به ذکر است در درون محدوده ای که هم اینک مرزهای منطقه شش را تشکیل می دهند آبادی هایی ییلاقی مانند یوسف آباد و امیر آباد و بهجت آباد و از دوره قاجاریه وجود داشته است اما ساختار مدرن شهری منطقه به سال های آغازین پهلوی اول بر می گردد. با این حال تخریب تهران قدیم از ۱۳۰۹ ش آغاز شد و در سال‌های بعد خیابان‌های عریض کمربندی جانشین حصار شدند. در شمال شهر، ‌خیابان شاهرضا (انقلاب فعلی)، در شرق خیابان شهباز (۱۷ شهریور فعالی) در جنوب، خیابان شوش و در غرب، خیابان سی‌متری نظامی (کارگر فعلی).

براساس عکس هوائی سال ۱۳۱۹ ، آب کرج (بلوار کشاورز) و خیابان کریمخان فعلی منتهی الیه شمال شهر تهران و حد شمالی محدوده (منطقه ۶ فعلی) بوده است.خیابانهای انقلاب، ولی عصر، شریعتی، طالقانی و بلوار کشاورز از جمله خیابان هایی هستند که در دوره پهلوی اول رشد و گسترش یافته اند. آغاز شکل گیری و گسترش منطقه ۶ شهرداری تهران از این دوره شروع گردید. دوران پهلوی دوم و تا سال ۱۳۲۸ تهران از طرف شمال به امیرآباد، عباس آباد و حشمتیه محدود شده است. لذا به منظور شناخت مراحل مختلف توسعه منطقه ۶ در دوره پهلوی دوم، روند شکل گیری آن را به سه دوره ۱۰ ساله ۱۳۳۵، ۱۳۴۵ و ۱۳۵۵ تقسیم گردیده است.

در دوره اول ۱۰ ساله ۱۳۳۵، محله های یوسف آباد و امیر آباد تقریباً ساخته شدند و جزء حاشیه شمالی شهر تهران محسوب گردید. از سال ۱۳۳۵ تا سال ۱۳۴۵ آن بخش از محدوده منطقه ۶ که بخشی از محدوده مرکزی شهر بوده متراکم تر گردید و زمینهای خالی مابین محله یوسف آباد و امیرآباد نیز توسعه یافت و خیابانهای متعددی نظیر فاطمی، مطهری و… شکل گرفتند.در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ تحولات شگرفی در توسعه شهر تهران و بالطبع منطقه ۶ بوجود آمده است. در این دوره، سه محله اصلی منطقه ۶، یعنی عباس آباد، یوسف آباد و امیرآباد شکل گرفت.توسعه شهری منطقه بعد از انقلاب اغلب به صورت بافت شهری متراکم و ارتفاعی نیز رشد نمود.به طور کلی شروع شکل گیری و تبلور فضایی- کالبدی منطقه ۶ از اوایل دوره پهلوی دوم یعنی پس از سالهای ۱۳۲۰ آغاز می گردد.

محلات

محله آرژانتین- ساعی

محله امیرآباد

محله ایرانشهر

محله بهجت آباد

محله پارک لاله

محله جنت-رفتگر

محله جمالزاده

محله دانشگاه تهران

محله شریعتی

محله شیراز

محله عباس آباد

محله فاطمی

محله قائم مقام-سنایی

محله قزل قلعه

محله کشاورز غربی

محله کریمخان

محله گاندی

محله میدان جهاد

محله میدان ولیعصر

محله نصرت

محله یوسف آباد