اماکن مذهبی محله نیاوران

نیاوران دارای تعدادی مسجد می‌باشد که نام آنها در ادامه آورده شده است؛ مسجد النبی در خیابان جمال آباد، مسجد جامع نیاوران در کوچه مسجد، مسجد امام حسن عسگری در میدان نیاوران، مسجد حضرت زهرا (س) در خیابان شهید شفیعی. همچنین چند حسینیه در این محله حضور دارند که از جمله آنها می‌توان به تکیه نیاوران در میدان نیاوران، حسینیه بیت‌الشهدا شاه حسینی در خیابان منظریه اشاره کرد. خوب است بدانید این محله دارای یک تکیه بسیار قدیمی است که نبش خیابان مسجد واقع شده، تکیه نیاوران مربوط به دوره قاجار است و  به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.

۱- ﻣﺴﺠﺪ اﻟﻨﺒﻲ ﺟﻤﺎل آﺑﺎد(خ ﺟﻤﺎل آﺑﺎد(ﭘﻴﺮوز ﺷﻔﻴﻌﻲ) ﻛﻮﭼﻪ ﻣﺴﺠﺪ  
2- ﻣﺴﺠﺪ ﺟﺎﻣﻊ ﻧﻴﺎوران(م ﻧﻴﺎوران، ﻛﻮﭼﻪ ﻣﺴﺠﺪ پ ۱)
۳- ﻣﺴﺠﺪ اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮕﺮی(ع)(م ﻧﻴﺎوران، ﻛﻮﭼﻪ ﻣﺴﺠﺪ پ ۴)
۴- ﺣﺴﻴﻨﻴﻪ ﺑﻴﺖ اﻟﺸﻬﺪاء ﺷﺎه ﺣﺴﻴﻨﻲ(ﻧﻴﺎوران، خ ﻣﻨﻈﺮﻳﻪ ﻳﻜﻢ، ﺟﻨﺐ ﺑﻦ ﺑﺴﺖ ﻧﺠﺎﺗﻲ پ ۲۸)
۵- ﺳﻘﺎ ﺧﺎﻧﻪ(م ﻧﻴﺎوران، ﻛﻮﭼﻪ ﻣﺴﺠﺪ پ۴)
۶- ﺣﺴﻴﻨﻴﻪ ﻧﻴﺎوران(م ﻧﻴﺎوران، ﻛﻮﭼﻪ ﻣﺴﺠﺪ پ ۱۰)
۷- ﻣﻬﺪ ﻗﺮآن ﻧﻴﺎوران
۸- ﭘﺎﻳﮕﺎه ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺴﻴﺞ ﻣﺴﺠﺪ ﺟﺎﻣﻊ ﻧﻴﺎوران(م ﻧﻴﺎوران، ﻛﻮﭼﻪ ﻣﺴﺠﺪ پ ۱۰)

تکیه نیاوران قدیمی‌ترین تکیه تهران است که هنوز پا برجاست. علم کردن این تکیه به زمان ناصرالدین شاه برمی‌گردد اما در طول این سالها تغییرات بسیاری کرده است. یکی از قدیمی های تکیه می‌گوید مرشد اکبر و حاج اسدالله خیری از مداحان معروف و ملا ابوتراب، حاج آقا دین پرور و حاج آقادربندی از منبریهای این تیکه بوده اند.

 

 

دیوارهای کاخ نیاوران که تمام می شود روبرو گنبدی سبز رنگ است که روزگاری یکی از پر رونق ترین تکیه های تهران بوده است و حالا عنوانش قدیمی ترین تکیه تهران است. نمای بیرونی اش این قدمت را نشان نمی دهد. از در چوبی و قدیمی اش که پا به داخل می گذاری می توان سفری به تاریخ کرد. جایگاهایی که پیش از این بزرگترها برآن تکیه می زدند و نخلی که نقاشی روی آن به زردی می‌زند. کنار در ورودی موزه ای از وسایل قدیمی تعزیه خوانی و قوری و سماورهای قدیمی است. سقف این بنای هشت ضلعی، چوبی ست و میانه آن هم ضریح بازسازی شده امام حسین(ع) است(که حدود یک سال است در این مکان نصب شده است).

محیط طباطبایی (تهران شناس) درباره قدمت این بنا می گوید: تکیه نیاوران قدمتش به ۱۵۳ سال پیش بر می گردد و در زمان ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده است. او که علاقه زیادی به برپایی مجالس تعزیه داشت و تکیه دولت ساخته‌شده به دست او زبانزد همه بود دستورساخت بنای تکیه نیاوران را به دست استاد حسن خرپاکوب داد. ناصرالدین‌شاه که از ابتدای سلطنت خود به نیاوران علاقه داشت و بیشتر اوقاتش را در آنجا می‌گذراند، طی سال‌هایی که ایام محرم مصادف با تابستان می‌شد و او در کاخ صاحبقرانیه و نیاوران به سر می‌برد تصمیم گرفت تکیه‌ای نیز در آن منطقه بنا کند.
مساحت تکیه ۱۵۰۰ مترمربع و مشتمل بر صحن میانی مستطیل شکل با گوشه‌های پخ شده است که در چهار ضلع آن طاق‌نماها و غرفه‌هایی، در دو طبقه ساخته شده‌اند. فضای میانی تکیه، در اصل روباز بوده و تنها به هنگام مراسم با چادر مسقف می‌شده که حدود نیم قرن پیش، با کمک افراد خیر و استادی استاد حسن‌ بخارا با پوشش شیروانی پوشانده شد. این تکیه در دوره پهلوی مرمت کلی و در سال ۱۳۶۱ نیز سقف آن تعمیر شده است. با وجود تعمیر هنوز هم، ساختار یک قرن و نیم پیش تکیه حفظ و از قسمت‌های سکوی دایره‌ای شکل میانی برای اجرای شبیه خوانی و ایوان تشکیل شده است.
قطر فضای دایره‌ای آجری وسط ۲۰ متر است که اطراف آن ۱۰ ستون چوبی با پوشش چوب گردو قرار دارد. در ایوان که شرکت‌کنندگان در آن می‌نشینند و مراسم را تماشا می‌کنند، لبه‌های ایوان هنوز چوبی و دست‌نخورده باقی مانده است‌. روی ایوان پایین،‌ ایوان دیگری بنا شده که طبقه دوم تکیه را تشکیل می‌دهد و جایگاه زنان است‌. در اصلی تکیه هم با ارتفاع بیش از سه متر و نیم و قطر ۵۰ سانتی‌متر از چوب گردو ساخته شده که همچنان پابرجاست‌.
حسین لاجوردی یکی از قدیمی‌های این تیکه است. بازنشسته آموزش و پرورش است و تاریخ شفاهی تکیه محسوب می شود.
او درباره تکیه می گوید: فرم تکیه در طول زمان تغییرات زیادی کرده است در آن روزگار خبری از شیروانی و طاق نما نبود. دور تا دور این تیکه طاق نما بوده است و هر کدام از این طاق نماها نیز مربوط به یکی از خانواده های نیاوران می شد که می آمدند در قسمت خودشان چای درست می کردند و با چراغ نفتی و پارچه سیاه به استقبال محرم می رفتند.
او ادامه می دهد: محرم ها اینجا را چادر می زدند و عزاداری می کردند. اما بعد از محرم و صفر این جا تعطیل بود و تبدیل به کاه انبار می شد. بعد ها آمدند این جا را شیروانی زدند و سرو شکلی دادند و در طول سال نیز فعال شد.
  لاجوری به ضریح میانه تکیه اشاره می کند و می گوید: این را سال پیش یکی وقف تکیه کرد. هنوز هم در تیکه نیاوران تعزیه اجرا می شود و بچه های نیاوران خود تعزیه خوانی می کنند.
او می گوید: قدیم تر ها در محل کنونی منبر مسیری بود که پله می خورد و به طبقه بالا که قسمت خانم ها بود راه داشت. اما حالا جمعیت آنقدر بالا رفته است که نمی توان به شکل گذشته از اینجا استفاده کرد. 
تعزیه خوان از قم می آوردند اما حالا خودمان تعزیه خوانی می کنیم. لاجوردی می گوید: چند روز بعد از عاشورا و آخرهای صفر تعزیه خوانی شروع می شود. او درباره روحانیونی که بالای منبر تکیه نیاوران رفته اند می گوید: ملا ابوتراب، حاج آقا دین پرور، حاج آقا دربندی، شیخ هادی نوری و حالا هم حاج آقا مصطفویی ۴۰ سالی است که بر منبر این تیکه ما را به فیض می رسانند.
لاجوردی اضافه می کند: مرشد اکبر،حاج اسدالله خیری از مداحان معروف این تیکه بوده اند.

 

 

 

از او درباره غرفه ای از وسایل قدیمی که در ابتدای تکیه است می گوید: اینجا از ابتدا نیاوران نبوده است دهی بوده است به نام گردوی که در خصوص پیشینه او دو روایت وجود دارد. یک روایت مربوط می شود به سفر امام حسن عسکری(ع) که می گویند در سفر به مازندران از این نقطه عبور کرده است و مردم دور ایشان جمع می شدند و سوالاتشان را می پرسیدند به همین دلیل به این مکان “گرد، وی ” می گفتند.
روایت دوم مربوط می شود به مزرعه ای که برای برادر بهرام چوبین به نام “کردیه” بوده است که در طول زمان به “گرد وی” تبدیل شده است. این وسایل نیز وقف تیکه گردوی است که در این محل جمع آوری شده و نگهداری می گردد .
  به اعتقاد او امام حسین (ع) به این مکان نظر ویِژه ای دارد و از شفاهایی که زیر نخل این تکیه گرفته شده است می گوید.
لاجوردی خاطره ای از کودکی اش که مربوط به تیکه نیاوران است نقل می کند. او که پدرش نیز مداح بوده در ایام محرم نفسش بند می آمده. مادرش پای برهنه به درب چوبی تیکه می آید و سلامت فرزندش را می خواهد. به خانه که برمی گردد کودکش شفا گرفته است.
از راهروی باریکی بالا می روم و وارد قسمت خانم ها می شویم. دیوارهای این قسمت بلند شده است و دیگر لازم نیست از آن بالا مراسم پایین را نگاه کنند زیرا تلویزیون ها ال سی دی بزرگی در آنجا نصب شده است.
  علی اصغر شهنازی متولی این تیکه است. او می گوید: از بچگی برای عزاداری ایام محرم به تیکه نیاوران می امدم. در همین محل هم به دنیا آمده ام.
او ادامه می دهد: این جا قناتی داریم به نام قنات شمالی. بچه که بودیم اوایل محرم همه اهالی به آنجا می رفتند و با آمدن افراد، جمعیت به سمت تکیه حرکت می کردند و مراسم عزاداری آغاز می شد.
قبل از او حاج محسن پدرام (گرجی) و حاج اسماعیل نیاورانی متولیان تکیه بودند و حالا هم ۵ سالی است که شهنازی متولی قدیمی ترین تکیه تهران را بر عهده دارد.